Communiceren met je baby: Gebarentaal en respectvolle dialoog

Redactie Ozowiezo

Redactie

Een baby die je vertelt dat hij honger heeft voordat hij begint te huilen? Dat klinkt als een droom, maar het is echt mogelijk.

Babygebarentaal is een krachtige manier om de communicatie met je kleintje te openen, vaak maanden voordat hij of zij kan praten.

Het is een gamechanger voor ouders die zich afvragen wat hun baby nu eigenlijk nodig heeft. In plaats van te gissen naar de oorzaak van een huilbui, krijg je een seintje: "Ik wil spelen" of "Melk!". Het vermindert frustratie, zowel bij jou als bij je kind, en legt een basis van vertrouwen.

Stel je voor: je bent in de weer met je kindje van 9 maanden. Je ziet hem onrustig worden. In plaats van meteen te denken aan vermoeidheid of een vieze luier, probeer je het gebaar voor 'eten'. Je kindje knikt enthousiast en stopt met huilen.

Dat is de magie van babygebaren. Het is niet zweverig; het is een praktische vaardigheid die je aanleert, net als het aanleren van slapen of eten.

In de pedagogiek van de kinderopvang wordt deze methode steeds vaker omarmd omdat het de emotionele ontwikkeling stimuleert.

Wat is babygebarentaal?

Babygebarentaal is eigenlijk een vereenvoudigde versie van de volwassen gebarentaal. Je leert je baby om met zijn handjes te communiceren in plaats van met woorden.

De methode werd in de jaren ’80 geïntroduceerd door Joseph Garcia, een tolk voor de Amerikaanse Gebarentaal (ASL). Hij ontdekte dat dove kinderen van dove ouders al veel eerder konden aangeven wat ze wilden, simpelweg omdat ze gebaren zagen. Hij vroeg zich af: waarom zouden we deze techniek niet bij alle baby’s toepassen? Het doel is simpel: je vult de wereld van je baby aan met een extra communicatiemiddel.

Baby’s kunnen veel eerder een gebaar maken dan dat ze een woord kunnen uitspreken. De fijne motoriek van de handen ontwikkelt zich sneller dan de spieren voor spraak.

In Nederland gebruiken we vaak de Nederlandse Gebarentaal (NGT) als basis voor deze babygebaren.

In Vlaanderen is dat de Vlaamse Gebarentaal (VGT). Je hoeft geen expert te worden; je leert de gebaren die voor jouw gezin relevant zijn.

Hoe werkt babygebarentaal?

Het systeem rust op drie simpele pijlers: herhaling, consistentie en timing. Je koppelt een gebaar aan een woord en herhaalt dit elke keer als de situatie zich voordoet.

Als je melk geeft, zeg je "melk" en maak je het gebaar (de vingertoppen naar de mond brengen). Je doet dit dus tegelijkertijd. De baby ziet, hoort en ervaart de betekenis.

De magie ontstaat door de spiegelneuronen. Baby’s imiteren wat ze zien.

In het begin zul je zien dat je kindje je gebaren na probeert te doen, soms heel onhandig. Dat is het moment om ze te helpen. Pak eventjes voorzichtig de handjes van je kind vast en help ze het gebaar te maken terwijl je het woord uitspreekt. Dit is een fysieke bevestiging van de communicatie. Door de consistentie leert je baby dat dit specifieke handgebaar een specifieke behoefte of object aanduidt.

Voordelen van babygebarentaal

Het grootste voordeel is misschien wel de vermindering van frustratie. Baby’s huilen uit noodzaak; ze kunnen nog niet zeggen dat ze pijn hebben, moe zijn en zelfstandig in slaap vallen op een vloerbed, of honger hebben.

• Snellere erkenning van behoeften: Je weet direct of je kindje wil slapen, spelen of eten.
• Minder huilbuien: Frustratie neemt af omdat je kind gehoord wordt.
• Stimulering van taalontwikkeling: Gebaren koppelen aan woorden activeert het taalcentrum in de hersenen.
• Diepere verbinding: Je voelt je meer op één lijn met je kind.

Met gebaren geef je ze een uitlaatklep. Ze kunnen zichzelf uiten, wat hun zelfvertrouwen een enorme boost geeft en helpt bij het ontdekken van oorzaak en gevolg.

Jij als ouder voelt je ook capabeler omdat je beter kunt anticiperen op de behoeften van je kind. Daarnaast is het een fantastisch hulpmiddel in de context van de kinderopvang. Pedagogisch medewerkers kunnen sneller inspelen op de behoeften van een baby die nog niet kan praten. Dit zorgt voor een rustigere groep en meer individuele aandacht.

Babygebaren leren: praktische tips

Beginnen is makkelijker dan je denkt. Probeer bijvoorbeeld eens verschonen op een lage mat in plaats van op een hoge commode; je hoeft niet een heel boekwerk uit je hoofd te leren.

1. Start klein: Begin met maximaal 5 eenvoudige gebaren. Te veel tegelijkertijd is verwarrend.
2. Kies relevant: Selecteer gebaren voor woorden die je vaak gebruikt, zoals 'eten', 'drinken', 'slapen', 'meer' of 'poep'. Je kunt je eigen woordenschat aanvullen met gebaren die passen bij jullie ritme.
3. Timing is alles: Gebruik het gebaar op het moment dat het echt gebeurt. Dus het gebaar voor 'eten' bij het zien van de fles of het bordje, niet een uur van tevoren.
4. Wees een gebarentolk: Spreek het woord duidelijk uit en maak het gebaar zichtbaar. Herhaal dit consequent.
5. Pas het aan: Het hoeft niet volgens een standaardboekje. Als jullie een eigen gebaar verzinnen voor 'speelgoed', mag dat. Zolang jullie er maar consistent in zijn.

Integriteit en plezier zijn belangrijker dan perfectie. Het draait allemaal om het toepassen in de dagelijkse routine.

Let op een valkuil: babygebaren is geen vervanging van gesproken taal. Het is een brug. Je blijft gewoon praten tegen je kind. De gebaren zijn een extra laag die de boodschap versterkt.

Op welke leeftijd begin je?

De ideale startleeftijd ligt rond de 6 maanden. Rond deze tijd begint je baby bewust te kijken naar hoe jij beweegt en communiceert.

Ze zijn nieuwsgierig naar handen en mond. Vanaf 6 tot 9 maanden begrijpen baby's de eerste gebaren vaak al en zullen ze proberen ze na te doen. Het is een kwestie van het juiste moment afwachten: niet te vroeg, maar zeker niet te laat.

Belangrijkste gebaren voor baby's

Je kunt de methode gebruiken tot je kindje ongeveer 2 jaar is. Rond die tijd is de spraakontwikkeling vaak ver genoeg gevorderd dat de woorden de gebaren overnemen.

Sommige kinderen houden bepaalde gebaren langer vast voor complexe woorden, en dat is prima.

• Melk: Sluit je vingers en strek je duim omhoog (alsof je een tepel vastpakt).
• Eten: Breng je vingertoppen naar je mond (alsof je iets in je mond stopt).
• Slapen: Leg je hand plat tegen je wang en kantel je hoofd.
• Meer: Tik met je vingertoppen van beide handen tegen elkaar (knipt beweging).
• Speelgoed / Spelen: Draai je handen rond elkaar (alsof je een stuur draait).

Welke gebaren leveren je het meeste op? Hieronder vind je de top 5 die in de meeste Nederlandse en Vlaamse gezinnen gebruikt worden. Onthoud dat deze gebaren gebaseerd zijn op de NGT of VGT, dus ze zijn herkenbaar voor doven of slechthorenden in je omgeving. Probeer deze gebaren eerst te oefenen met je partner voordat je ze aan je baby laat zien.

Zo voorkom je dat je ongemakkelijk of aarzelend overkomt. Wil je liever begeleiding?

Cursus Gebaar met je Baby

Er bestaan speciale cursussen, zoals 'Gebaar met je Baby'. Deze cursussen zijn er voor alle ouders, maar zijn ook ontzettend waardevol als je kindje (tijdelijk) slechthorend of doof is. De cursus leert je de basisprincipes, de juiste gebaren en hoe je het spelenderwijs inbouwt in je dag.

In Vlaanderen is deze cursus vaak te volgen bij organisaties die zich richten op doofheid en communicatie, en in Nederland bij diverse centra voor jeugd en gezin.

De kosten voor een dergelijke cursus variëren. Reken op een bedrag tussen de €50 en €100,- voor een cyclus van een aantal lessen. Vaak krijg je er materiaal bij, zoals een kaartenset of een boekje.

Het is een investering die je terugverdient in minder stress en meer begrip.

Uiteindelijk draait het allemaal om respect. Respect voor je baby als een individu met eigen behoeften en een eigen wil. Door te luisteren naar zijn of haar 'gebarentaal', laat je zien dat je ze serieus neemt.

Dat is de kern van de Montessori-pedagogiek voor baby's: het kind begeleiden en faciliteren in zijn eigen ontwikkeling. Dus, pak die handjes, oefen die gebaren en maak de wereld een stukje duidelijker voor je kleintje.