Een rits dichtdoen: De fijne kneepjes van de winterjas
Een rits die niet wil, is pure frustratie. Voor jou, maar zeker voor een kind dat na een dag school nog even snel die jas aan moet voor de buitenschoolse opvang.
Je kent het wel: een kind dat met een zucht van ongeduld aan die rits trekt, de stof er per ongeluk in krijgt en dan boos wordt. Of het nu gaat om het aantrekken voor het buitenspelen of het dichtdoen na het wisselen van kleren: een soepele rits is goud waard. In de pedagogische praktijk van de kinderopvang en buitenschoolse opvang is dit een vaardigheid die je niet onderschatten moet. Het gaat niet alleen over warmte, het gaat over zelfstandigheid en het gevoel van ‘ik kan het zelf’. We duiken in de fijne kneepjes van de winterjas, want met de juiste tricks wordt dat ritsdichtmaken een eitje.
De basis: waarom die rits zo’n dingetje is
Een rits is eigenlijk een heel slim stukje techniek. Je hebt twee rijen tanden die in elkaar grijpen, en een glijder (het blokje) die ze bij elkaar brengt.
Als je kind trekt aan de stof in plaats van aan het lipje, of als de rits stroef is door zand of vocht, blokkeert het systeem. In de kinderopgang merk je meteen of een kind motorische uitdagingen heeft. Soms zit het hem in de fijne motoriek: het vastpakken van een klein lipje is lastig.
Soms zit het hem in de kracht: je moet een bepaalde weerstand overwinnen.
In de pedagogische benadering is het zaak om het kind geen schuldgevoel te geven. Het is niet ‘verkeerd’ dat het niet lukt; het systeem is nu eenmaal weerbarstig. Door het kind te leren hoe de rits werkt, geef je het macht over zijn eigen jas.
Tips voor het gebruiken van een ritssluiting bij jas en vest
Het begint allemaal met onderhoud. Een rits die piept en sputtert, is een rits die kapot gaat. In de opvang werken we vaak met materialen die tegen een stootje moeten kunnen, maar ze hebben wel liefde nodig.
Vet de rits in met een beetje kaarsvet of een drupje zeep.
In sommige huishoudens zweert men bij WD-40, maar dat kan soms vies afgeven op lichte kleding. Kies in de kinderopvang voor de veilige optie: een waxstick van de drogist (zo’n €3,-) werkt perfect.
Zorg dat de rits regelmatig schoongemaakt wordt met een zachte borstel om zand en gras te verwijderen. Dit is essentieel voor de buitenschoolse opvang waar kinderen in de modder spelen. De keuze van de jas is cruciaal.
Een jas die te strak zit, maakt het onmogelijk om de rits soepel omhoog te trekken.
Je hebt geen bewegingsvrijheid. Kies voor een maatje groter, of specifieke jassen met een rechte pasvorm. In de wereld van aangepaste kleding zie je vaak dat merken als Noppies (tot maat 92) of specifieke therapeutische kledingmerken ritsen gebruiken die extra lang zijn. Dit geeft meer ruimte om de beweging te maken.
Bij beperkte handfunctie
Ook de lengte van de rits zelf helpt: een rits die tot de kin doorloopt, is makkelijker te grijpen dan een die net op de borst stopt. Sommige kinderen hebben moeite met grijpen of druk uitoefenen.
Dit zie je vaak bij kinderen met een ontwikkelingsachterstand of fysieke beperkingen.
Een ergotherapeut kan hierbij helpen. Zij adviseren over hulpmiddelen die je leven in de kinderopvang makkelijker maken. Een bekend hulpmiddel is de Ritsring (te koop bij specialisten zoals Waardering voor ongeveer €5,- tot €10,-).
Dit is een grote kunststof ring die je aan het ritslipje vastmaakt. Je kind kan de rits nu met een hele hand (of zelfs met de mond als dat nodig is) vastpakken in plaats van met twee vingertoppen. Een ander slim hulpmiddel is de Knoop- en rits haak.
Dit is een plastic haakje op een stokje. Je kind kan de ritslip vastpakken en de haak gebruiken om de onderkant van de jas omhoog te trekken.
Deze haken kosten vaak tussen de €8,- en €15,-. Ze zijn ideaal voor kinderen die de onderkant van de jas niet kunnen bereiken.
In de pedagogische praktijk leer je het kind eerst de techniek te oefenen zonder jas aan te hebben. Oefen met een losse rits op een kussenhoes. Zo bouwen ze vertrouwen op zonder de druk van het ‘moeten’.
Tips gezocht: ritssluiting jas dichtmaken
Wat als het gewoon niet lukt, ondanks al je moeite? Zoek dan de hulp van professionals.
Vilans, de kennisorganisatie voor de langdurige zorg, werkt samen met ergotherapeuten om dit soort dagelijkse problemen op te lossen. Op de website van Vilans of via ergotherapie.nl kun je een ergotherapeut zoeken die gespecialiseerd is in kinderen en kleding. Zij kunnen een analyse maken: is het een krachtprobleem, een coördinatieprobleem, of ligt het aan de kleding zelf? Soms is de oplossing simpeler dan je denkt, zoals het vastnaaien van een extra lus aan de rits.
Er zijn ook professionele bedrijven die aangepaste kleding aanbieden, speciaal voor rolstoelgebruikers of kinderen met een beperking. Deze bedrijven hebben vaak een aanpassingsservice.
Ze kunnen bestaande jassen voorzien van andere ritsen of handige sluitingen. Denk aan magnetische sluitingen (die zijn supermakkelijk, maar wel duurder, rond de €50,- extra) of klittenband over de rits heen.
Voor de buitenschoolse opvang is het handig om een netwerk op te bouwen van dit soort specialisten. Vraag bijvoorbeeld bij de gemeente na of er een WMO-consulent is die hierover kan adviseren.
Zelf jas aan doen en rits dichtmaken
Het doel is zelfstandigheid. In de pedagogiek van de kinderopvang staan de ‘Praktische Levensvaardigheden’ (Practical Life) centraal. Dit is er één van.
Je wilt het kind de regie geven. Hoe leer je dit aan? Stap voor stap.
Eerst de jas aantrekken. De meeste kinderen trekken een jas aan als een vest: beide armen in de mouwen tegelijk.
Dat is vaak onhandig. Leer ze de jas op de grond te leggen, de capuchon op hun hoofd te zetten (als die er is), en dan pas de armen in de mouwen te steken. Dit voorkomt dat de jas in de weg hangt.
Daarna het ritswerk. De truc is: onderkant vasthouden.
Veel kinderen trekken de rits omhoog terwijl de onderkant van de jas loshangt. De stof schuift dan onder de rits en blokkeert. Leer ze de onderkant van de jas vast te klemmen tegen hun buik of tegen een tafel. In de groep kun je, naast het werken met dressing frames voor ritsen en knopen, een ‘jassenmuur’ maken: een hoekje waar kinderen hun jas tegenaan kunnen zetten terwijl ze de rits dichtdoen.
Gebruik een visuele prompt: een sticker op de juiste plek op de jas waar ze moeten drukken. Oefenen moet je structureel.
Niet alleen als je haast hebt. Plan het in als een activiteit.
Zet een muziekje op en oefen met de groep het ‘jas aan- en uittrekken’. Geef complimenten voor de pogingen, niet alleen voor het resultaat. “Ik zie dat je heel goed je best doet om het lipje vast te pakken!” is beter dan “Je bent klaar, laat maar zien.”
Alternatieven en oplossingen voor de moeilijke rits
Soms is een rits gewoon niet de beste optie, of is het kind er nog niet aan toe, net zoals je je afvraagt wanneer een kind klaar is voor een echt glas.
Dan zijn er alternatieven. Klittenbandjassen zijn ideaal voor de allerkleinsten of kinderen met ernstige motorische beperkingen. Ze zijn wel wat lawaaierig (het ‘kras’-geluid) en slijten sneller. Prijzen liggen vaak tussen de €30,- en €50,-.
Een andere optie zijn jassen met drukknopen (popperknopen). Deze zijn stil en stevig, maar vereisen wel de fijne motoriek om ze in te drukken.
Er bestaan speciale drukknopen-openers (een soort tang) voor kinderen die dit niet kunnen.
Een andere variant is de half-open jas. In de pedagogische praktijk zie je dat kinderen die overprikkeld zijn, de behoefte hebben aan een ‘open’ gevoel. Een jas die alleen boven dicht hoeft, kan dan een uitkomst zijn.
Dit is vooral een psychologische tip: geef het kind de keuze. “Doe je de rits helemaal dicht, of alleen tot hier?” Dit geeft autonomie. In de buitenschoolse opvang is het handig om een ‘verloren jassen’-mand te hebben met diverse sluitingen, zodat kinderen kunnen oefenen met verschillende typen, net zoals ze dat doen wanneer ze zelf hun tas inpakken voor de opvang of school.
Conclusie: geduld en de juiste techniek
Een rits dichtdoen is een complexe vaardigheid die motoriek, planning en kracht combineert. In de kinderopvang en buitenschoolse opvang is het aanbieden van de juiste hulpmiddelen en het geduldig aanleren van de techniek essentieel.
Of je nu gebruikmaakt van een simpele ring van €5,- of een speciale jas van €80,-, het doel blijft hetzelfde: het kind helpen om zelfstandig en warm de deur uit te gaan. Vergeet niet dat het soms even duurt voordat het kwartje valt. Blijf het voordoen, blijf oefenen en vier de kleine overwinningen. Want niets is mooier dan een kind dat trots zegt: “Kijk, ik heb het zelf gedaan!”