Giet- en overbrengoefeningen: Concentratie en fijne motoriek
Je staat versteld hoeveel kinderen en volwassenen baat hebben bij een simpele bubbel. Echt waar. In de wereld van de kinderopvang en buitenschoolse opvang zie ik dagelijks hoe oefeningen met giet- en overbrengmaterialen wonderen doen voor de concentratie.
En ja, ook volwassenen moeten die fijne motoriek blijven trainen. Je bent nooit te oud om je handen soepel en je hoofd scherp te houden. Laten we eens kijken hoe je dit simpel toepast.
Wat is fijne motoriek en waarom trainen?
Fijne motoriek is eigenlijk de kunst van de kleine bewegingen. Het zijn de precisieklusjes die je handen en vingers uitvoeren.
Denk aan het vastpakken van een lucifer, het strikken van veters of het schrijven van een brief.
In de pedagogische praktijk is het de basis voor zelfstandigheid. Een kind dat zijn beurt af kan wisselen met een gietertje water, bouwt aan coördinatie en vertrouwen. Waarom doen we dit?
Omdat het brein en de handen onlosmakelijk verbonden zijn. In de buitenschoolse opvang (BSO) gebruiken we dit soort materiaal om kinderen tot rust te breven na een drukke schooldag. Door te focussen op een simpele handeling, zoals het schenken van water, ontstaat er een staat van 'diepe concentratie'. Dat is pure mentale training.
Definitie en betekenis van fijne motoriek bij volwassenen
Veel mensen denken dat fijne motoriek iets is voor peuters. Maar niets is minder waar.
Je handkracht neemt af naarmate je ouder wordt. Onderzoek toont aan dat je na je zestigste gemiddeld twintig tot veertig procent van je handkracht verliest (Bron 2, 2022).
Dat is een enorme impact op je zelfredzaamheid. Denk aan het openen van potjes of het vasthouden van een kop koffie. Door te oefenen met giet- en overbrengmaterialen hou je die spieren sterk.
Volwassenen die minimaal drie keer per week oefenen, merken binnen zes weken al verbeterde spierkracht (Bron 2).
In de context van de kinderopvang is dit ook relevant voor de pedagogisch medewerker. Je bent een rolmodel. Laat zien dat je oefent, dan doen kinderen het na. Bovendien helpt het om klachten als muisarm te voorkomen.
Praktische fijne motoriek oefeningen voor volwassenen
De basis van het oefenen zit hem in de herhaling en de variatie. Je hoeft geen uren te trainen. Een kwartier per dag is vaak al voldoende.
In de kinderopvang doen we dit vaak met water, zand of rijst.
Thuis kun je dit makkelijk nabootsen met keukenmaterialen. Het draait allemaal om het doseren, gieten en overbrengen van materiaal van de ene container naar de andere.
Een klassieke oefening is het 'water schenken'. Vul een kleine kan met water en giet het over in een smalle vaas. Begin met een volle kan en probeer dit zonder te morsen.
Voor de echte uitdaging giet je van de linkerhand naar de rechterhand.
Dit traint de verbinding tussen beide hersenhelften. In de pedagogiek noemen we dat wisselwerking. Je traint je eigen motoriek terwijl je een Montessori omgeving inricht die bijdraagt aan de concentratieboog van de kinderen.
Spelletjes en activiteiten voor fijne motoriek
Hier wordt het pas echt leuk. Met duurzame houten treinbanen spelenderwijs trainen is het allerbeste.
We combineren vaak fijne motoriek met cognitieve spellen voor extra breintraining (Bron 3). Je kunt het zo gek niet bedenken of het werkt. In de BSO-groep zet ik vaak een tafel neer met verschillende materialen.
De kinderen mogen kiezen waarmee ze aan de slag gaan. Dat stimuleert de eigen regie.
Een super populair product op dit moment is de Pop it. Deze is gemaakt van silicone en is BPA-vrij (Bron 1). Hij is gebaseerd op het bekende bubbeltjesplastic, wat voor veel kinderen een enorme sensatie geeft.
De weerstand van het bubbeltje geeft prikkeling aan de tastzin. Om de Pop it effectief te gebruiken, moet je hem niet alleen met je wijsvinger gebruiken.
Dat is een veelgemaakte fout (Bron 1). Gebruik alle vingers om de vingerdifferentiatie te verbeteren.
Om het leuk te houden, zijn er diverse varianten in de handel. Voor de allerkleinsten is sensorisch speelgoed voor baby's een aanrader. Safari Park Jr. is een 2-in-1 educatief spel voor kleuters (Bron 3). Het combineert dierenvormen met motoriek.
Voor de oudere kinderen en volwassenen is Grizzly Gears geschikt vanaf 7 jaar tot volwassenen (Bron 3). Dit traint het ruimtelijk inzicht en de fijne motoriek tegelijk.
Specifieke tips voor de Pop it
De prijzen variëren meestal tussen de €10 en €25, afhankelijk van de complexiteit. Ben je op zoek naar een échte breinbreker? Dan is de IQ Puzzler Pro XXL een must-have.
Dit spel heeft maar liefst 188 opdrachten (Bron 3). Je kunt het individueel spelen, wat perfect is voor kinderen die even tot rust moeten komen.
In de kinderopvang werken we vaak met uitdagingen. Wie kan de puzzel oplossen in 5 minuten? Dit zorgt voor doelgerichtheid.
- Gebruik Pop it met beide handen en verschillende vingers om vingerdifferentiatie te verbeteren (Bron 1).
- Oefen met het vlot wisselen van richting door bubbels in te drukken van links naar rechts en vice versa (Bron 1).
- Werk met 1 hand van boven naar beneden en de andere hand van onder naar boven voor extra uitdaging (Bron 1).
- Speel het Pop it-spel met de regel: speler die de laatste bubbel indrukt, verliest (Bron 1). Dit leert anticiperen.
Ik wil je een paar concrete tips geven om direct mee aan de slag te gaan.
Deze tips komen uit de praktijk en zijn getest met groepen kinderen. Ze werken ook prima voor volwassenen die hun handen willen trainen. Voor wie graag aan de slag wil met werkbladen: er zijn gratis beschikbare materialen via de nieuwsbrief van Beweegwereld (Bron 1).
Deze zijn specifiek ontwikkeld voor de pedagogische praktijk. Ze helpen je om de oefeningen te structureren.
Afronding en tips voor de praktijk
De kracht van giet- en overbrengoefeningen zit hem in de eenvoud. Je hebt geen dure materialen nodig.
Een oude trechter, een maatbeker en een fles zijn vaak al genoeg. In de kinderopvang draait het om de sfeer. Zorg dat de materialen schoon en aantrekkelijk gepresenteerd zijn.
Een mooi kleedje eronder en de kinderen voelen zich uitgenodigd. Onthoud dat het doel niet alleen is om 'goed' te worden in gieten.
Het doel is rust, concentratie en plezier. Of je nu 5 bent of 65, de voldoening van een taak die lukt, is universeel.
Dus pak die kan, vul hem met water of zand, en ervaar hoe je hoofd leegloopt terwijl je handen aan het werk zijn.