Grapat Nins en Loose Parts: Hoe begin je een collectie?

Redactie Ozowiezo

Redactie

Stel je voor: je hebt een doos vol kleurrijke, houten schatten. Niet zomaar speelgoed, maar open materiaal waarmee kinderen in de buitenschoolse opvang (BSO) of peutergroep hun eigen werelden bouwen.

Grapat Nins en Loose Parts zijn perfect voor dit doel. Ze voelen zwaar en warm aan, ruiken naar hout en prikkelen de zintuigen zonder een script voor te schrijven. In de pedagogiek van Montessori en andere ontwikkelingsgerichte benaderingen draait het om zelfstandigheid en eigen keuzes.

Met een slim opgezette collectie geef je kinderen precies dát: vrijheid binnen een veilig, overzichtelijk aanbod.

Hier lees je hoe je zo’n collectie start, organiseert en uitbreidt. Echt praktisch, met concrete tips voor de dagelijkse praktijk in de kinderopvang.

Waarom kiezen voor Grapat loose parts?

Grapat loose parts zijn kleurrijke, houten onderdelen zoals ringen, munten en mandalafiguren. Ze zijn gemaakt om te sorteren, te stapelen, te tellen en te combineren.

Geen knip- of plakwerk, maar open materiaal dat kinderen zelf laten beslissen wat het wordt. In de buitenschoolse opvang werkt dat fijn: groepen zijn wisselend, kinderen zijn moe na school, en een rustig, overzichtelijk aanbod helpt ze te ontspannen en te focussen. De houten textuur en het gewicht geven een kalmerend, tastbaar gevoel.

Dat ondersteunt de sensorische ontwikkeling en het concentratievermogen. Je start klein en breidt langzaam uit.

Tip: gebruik houten houders voor overzichtelijke presentatie en stimuleer zelfstandigheid bij kinderen.

Voorbeelden van educatief en fantasierijk spel met Grapat loose parts

Begin met een setje basisvormen: ringen, munten en kegeltjes. Kies voor neutrale tinten of zachte kleuren als je rust wilt bewaren, of ga voor felle tinten als je de groep wilt uitnodigen tot kleurensorteren. De sets zijn compact en makkelijk op te ruimen. Je kunt ze makkelijk combineren met andere Grapat sets, zoals Nins (houten poppetjes) of thema’s rondom seizoenen.

Zo bouw je een collectie die jaren meegaat en steeds weer anders wordt gebruikt. Let wel op de leeftijd: vanaf 3 jaar vanwege de kleine onderdelen (Bron 3).

In de kinderopvang betekent dit: altijd toezicht, en materialen aanbieden op een plek waar kinderen ze veilig kunnen gebruiken. Zorg dat je de onderdelen na afloop direct opruimt en controleer op losliggende stukjes. Zo voorkom je dat kleine onderdelen per ongeluk worden ingeslikt, een veelgemaakte fout bij jonge kinderen zonder toezicht.

Op de BSO bied je een ‘tinker tray’ aan met drie of vier bakjes.

In elk bakje leg je een andere kleur of vorm: lichtgroene kegeltjes, midden groene kegeltjes, donker groene kegeltjes. Kinderen sorteren op kleur, maken patronen of bouwen een landschap. Ze gebruiken de munten als munten in een winkel, ringen als bloemen in een tuin, en mandalafiguurtjes als decoratie in een dorp.

De combinatie van vrij spel en rekenvaardigheden verloopt heel natuurlijk. Combineer met natuurlijke materialen voor extra beleving: blaadjes, dennenappels, schelpen en takjes.

Organiseer en presenteer je Grapat loose parts mooi en overzichtelijk

Kinderen leggen een houten pad van ringen door een bos van dennenappels, of tellen munten naast een rij blaadjes. Dit verrijkt de sensorische ervaring en sluit aan bij thema’s als seizoenen en buiten spelen.

In de pedagogiek stimuleer je zo zowel taal (benoemen, beschrijven) als rekenen (tellen, vergelijken, patronen). Een ander voorbeeld: een ‘tellerhoek’ met een tinker tray van 44 x 29,5 x 4,5 cm (Bron 3). Leg er 36 kleine houten pareltjes in 3 tinten bij.

Vraag kinderen om per kleur te tellen en te noteren op een whiteboard.

Voor de oudste kinderen op de BSO voeg je opdrachtkaarten toe: maak een patroon van 2 rood, 1 blauw, 2 rood, 1 blauw. Zo oefen je beginnende rekenvaardigheden spelenderwijs. Start met een basisset en een opbergsysteem. Kies voor houten houders of bakken met indeling die passen op een lage plank of een werktafel.

Zorg dat kinderen alles zelf kunnen pakken en terugleggen. Geef elke kleur of vorm een eigen plek, zodat het aanbod rustig en uitnodigend blijft.

Een tinker tray is ideaal om een klein aanbod per dag te presenteren: drie tot vier bakjes met een beperkt aantal onderdelen. Plan een wekelijks onderhoudsmoment van 10 minuten: controleer op beschadigingen, maak de bakken schoon en vul aan waar nodig. Hang een pictogram boven de plank: ‘ruim zelf op’ en ‘gebruik met toezicht’.

Combineren met andere sets van Grapat

Dit helpt kinderen bij het zelfstandig werken en voorkomt dat losse onderdelen rondslingeren.

Zet de bakken op een vaste plek, zodat kinderen weten waar ze materiaal vinden en terugleggen. Veelgemaakte fout: materialen zonder toezicht aanbieden bij jonge kinderen. Losse onderdelen kunnen worden ingeslikt.

Los dit op door tijdens de activiteit een pedagogisch medewerker in de buurt te hebben, en door materialen alleen op vaste tijden en plekken aan te bieden. Na afgang ruim je direct op en controleer je op losse onderdelen.

Grapat Nins (houten poppetjes) passen perfect bij loose parts. Gebruik ze als bewoners van een dorp dat kinderen bouwen met ringen, munten en kegeltjes.

De Nins kunnen ‘winkelen’ met munten, ‘eten’ van blaadjes en ‘slapen’ in een huisje van ringen. Dit stimuleert sociaal spel en taalontwikkeling. Voor de BSO is dit een fijne afwisseling na een drukke schooldag: kinderen ontspannen door te verzorgen, bouwen en vertellen.

Je kunt ook thematische sets toevoegen, zoals mandalafiguurtjes in herfsttinten of winterse kegeltjes.

Wat is de gedachte achter Loose Parts play?

Combineer met een set van 12 lichtgroene, 12 midden groene en 12 donker groene kegels (Bron 3) om gradaties te oefenen. Of kies voor een Loose Parts Super Set met 11 mandala sets en een tinker tray (Bron 3). Zo heb je direct een breed palet aan vormen en kleuren, zonder losse onderdelen te hoeven bijbestellen. Pas op dat je het aanbod niet te groot maakt.

Te veel keuze leidt tot prikkeloverload en rommel. Houd het aanbod per dag klein: drie tot vijf soorten onderdelen, aangevuld met een paar natuurlijke materialen.

Wissel wekelijks van kleur of thema, zodat het fris blijft zonder dat je nieuwe sets hoeft te kopen. Loose Parts play draait om open materiaal: onderdelen die kinderen kunnen verplaatsen, combineren en opnieuw gebruiken. Geen speelgoed met een vaste functie, maar materiaal dat kinderen zelf betekenis geven.

In de pedagogiek sluit dit aan bij zelfstandigheid, creativiteit en probleemoplossend vermogen.

Waar is het goed voor?

Kinderen bedenken hun eigen regels en doelen, en leren door te doen. In de kinderopvang en BSO helpt dit om groepen met verschillende leeftijden en interesses te bedienen. De een bouwt een stad, de ander sorteert kleuren, een derde vertelt een verhaal met Nins en ringen.

Ieder kind vindt een eigen toegang tot het materiaal, zonder dat de pedagogisch medewerker steeds moet sturen. Loose parts stimuleren de sensorische ontwikkeling: voelen, zien, wegen, horen.

Ze ondersteunen rekenvaardigheden: tellen, sorteren, patronen maken, vergelijken. Ze bevorderen taal: benoemen, beschrijven, verhalen vertellen.

Ze trainen fijne motoriek: grijpen, stapelen, rangschikken. En ze versterken executieve functies: plannen, organiseren, flexibel denken. In de BSO helpt dit kinderen om na school te ontspannen en toch uitgedaagd te worden.

Welke materialen zijn geschikt?

Daarnaast draagt het bij aan sociaal-emotionele vaardigheden. Kinderen leren samenwerken, delen en onderhandelen over materialen.

Ze ervaren trots op zelfgemaakte werken en leren omgaan met teleurstelling als een bouwwerk instort. Dit alles in een veilige, herkenbare setting met vaste rituelen en duidelijke afbakening. Kies voor houten loose parts van Grapat of vul de speelhoek aan met prachtige houten dieren van Holztiger en Ostheimer. Deze zijn duurzaam, voelen warm aan en zijn makkelijk schoon te maken.

Combineer met natuurlijke materialen: blaadjes, dennenappels, schelpen, takjes. Zorg dat alle materialen veilig zijn: geen scherpe randen, geen verf die afbladdert, en geen onderdelen kleiner dan 3 cm voor kinderen onder de 3 jaar.

Let op de leeftijdsgrens: vanaf 3 jaar vanwege de kleine onderdelen (Bron 3). Gebruik bij jongere kinderen grotere onderdelen of blijf altijd onder direct toezicht werken. Zorg voor een vast opberg- en schoonmaakritueel, zodat materiaal in goede staat blijft en kinderen wennen aan verantwoordelijkheid.

Stap-voor-stap handleiding: start je Grapat collectie

Wat je nodig hebt: een basisset loose parts (ringen, munten, kegeltjes), een tinker tray (44 x 29,5 x 4,5 cm), houten houders of bakken, een vaste plek op lage planken, pictogrammen voor zelfstandig werken, en natuurlijke materialen voor extra beleving.

1. Stap 1: kies je basis (tijd: 15 minuten) Begin met drie soorten vormen: ringen, munten en kegeltjes. Kies voor neutrale tinten of zachte groentinten voor rust. Bestel losse mandala sets (€12,95 per stuk) of ga voor de Loose Parts Super Set als je direct breed wilt starten. Let op: vanaf 3 jaar vanwege kleine onderdelen.
2. Stap 2: kies je opbergsysteem (tijd: 30 minuten) Schaf een tinker tray (44 x 29,5 x 4,5 cm) aan en houten bakken per kleur/vorm. Zet een lage plank vrij en hang pictogrammen op. Zorg dat kinderen alles zelf kunnen pakken en terugleggen. Controleer of de bakken stabiel staan en niet omvallen.
3. Stap 3: presenteer een mini-aanbod (tijd: 10 minuten per dag) Leg in de tinker tray drie bakjes met een beperkt aantal onderdelen. Bijvoorbeeld: 12 lichtgroene, 12 midden groene en 12 donker groene kegels (Bron 3) of 36 kleine houten pareltjes in 3 tinten. Houd het aanbod klein en overzichtelijk. Wissel wekelijks van kleur of thema.
4. Stap 4: introduceer het materiaal (tijd: 10 minuten) Laat kinderen zelf kiezen wat ze doen: sorteren, tellen, bouwen, verzinnen. Geef geen script, maar stel open vragen: ‘Wat kan ik maken met deze ringen?’ of ‘Hoeveel munten passen in een bakje?’ Blijf in de buurt voor toezicht en ondersteuning.
5. Stap 5: combineer met natuur en Nins (tijd: 5–10 minuten) Voeg blaadjes, dennenappels of schelpen toe. Zet een paar Nins neer en laat kinderen een dorp bouwen. Zo verrijk je het spel en sluit je aan bij thema’s als seizoenen en buiten spelen. Ruim na afloop direct op en controleer op losse onderdelen.
6. Stap 6: onderhoud en uitbreiding (tijd: 10 minuten per week) Controleer het materiaal op beschadigingen, maak bakken schoon en vul aan waar nodig. Breid langzaam uit met nieuwe kleuren of vormen. Kies voor een super set als je meer variatie wilt zonder los te bestellen. Plan een vast moment voor onderhoud, bijvoorbeeld op vrijdagmiddag.

Reken op een budget van €12,95 per losse mandala set (Bijenkorfjes of kegeltjes) en een grotere investering voor een Loose Parts Super Set (11 mandala sets + tinker tray). In Nederland is gratis verzending beschikbaar boven €89 bij Houten Plezier (Bron 3), en op werkdagen binnen 24 uur verzonden. Veelgemaakte fouten en hoe je ze voorkomt: materialen zonder toezicht aanbieden bij jonge kinderen; los dit op door altijd een pedagogisch medewerker in de buurt te hebben en materialen alleen op vaste plekken en tijden aan te bieden. Combineer dit aanbod eventueel met de beste houten blokkenset voor peuters voor nog meer uitdagend spelmateriaal.

Te veel keuze; los dit op door per dag maximaal vijf soorten onderdelen te presenteren. Geen vaste plek; los dit op door een vaste plank en pictogrammen te gebruiken.

Verificatie-checklist

• Basisset loose parts (ringen, munten, kegeltjes) in huis, passend bij de leeftijdsgroep (vanaf 3 jaar).
• Tinker tray (44 x 29,5 x 4,5 cm) en houten bakken per kleur/vorm beschikbaar.
• Vaste plek op lage planken, met pictogrammen voor zelfstandig werken.
• Dagelijks mini-aanbod van maximaal vijf soorten onderdelen, wekelijks wisselend.
• Natuurlijke materialen (blaadjes, dennenappels) en eventueel Grapat Nins toegevoegd.
• Toezicht tijdens activiteiten en direct opbergen na afloop.
• Wekelijks onderhoud: controleren, schoonmaken, aanvullen.
• Gratis verzending boven €89 (Nederland) en snelle levering op werkdagen indien nodig.

Met deze checklist weet je zeker dat je collectie veilig, overzichtelijk en uitnodigend is. Zo geef je kinderen in de kinderopvang en BSO een plek waar ze vrij kunnen spelen, leren en ontspannen. En jij? Jij hebt een praktisch systeem dat werkt, dag in dag uit.