Montessori en de zorg voor de aarde: Earth Day vieren

Stel je voor: je kinderen groeien op in een wereld waar ze niet alleen leren rekenen en lezen, maar ook echt leren zorgen voor hun eigen omgeving.

Dat is precies de kern van Montessori, en zeker van Earth Day. Op een kinderdagverblijf of basisschool draait het niet om theoretische lesjes over de aarde.

Het gaat om doen, voelen en ervaren. Om handen in de aarde, geuren van kruiden en het geluid van vogels. Montessori en de zorg voor de aarde zijn een logische combinatie. Het is een levensstijl die je elke dag kunt vieren, en Earth Day is daarvoor een prachtig moment.

Wat is Montessori en de zorg voor de aarde eigenlijk?

Montessori is veel meer dan een onderwijsmethode. Het is een kijk op het kind als een natuurlijke leerling die vanuit nieuwsgierigheid de wereld ontdekt.

Kinderen hebben een innerlijke drang om te leren en om bij te dragen. In de Montessori-pedagogiek noemen we dat 'werk'.

En dat werk is vaak praktisch: vegen, water geven, zaaien, verzorgen. De zorg voor de aarde past daar perfect in. Het is geen extra activiteit, het is onderdeel van het dagelijks leven. Wanneer kinderen leren waar hun eten vandaan komt, hoe een worm in de grond werkt of waarom regenwater opvangen slim is, ontwikkelen ze respect.

Respect voor zichzelf, voor anderen en voor de planeet. Earth Day is dan geen eenmalig feestje, maar een mooie aanleiding om dit thema extra aandacht te geven.

Het maakt het onzichtbare zichtbaar. Je laat kinderen zien dat hun kleine acties echt impact hebben.

Waarom dit thema zo goed past bij kinderdagverblijven en scholen

Op de groep of in de klas is elke dag een kans om te leren.

En kinderen van 2 tot 12 jaar zijn enorm gevoelig voor routines en zinvolle taken. Een ecologische mindset bouw je op door herhaling en betekenisvolle activiteiten. Je ziet dat terug in scholen die vergroenen, zoals basisschool De Verwondering in Almere.

Zij bouwden een houten schoolgebouw met een groen dak en regenwateropvang. Dat is geen gimmick, dat is onderdeel van de pedagogiek.

Veel Nederlandse scholen en kinderdagverblijven kiezen voor een ecologische basis. Of ze nu christelijk, Dalton of Freinet zijn, de groene draad is zichtbaar.

Initiatieven zoals Binnenbos van IVN helpen om buiten leren structureel in te bouwen. Het gaat niet om meer geld uitgeven, maar om slim gebruikmaken van wat er is. Een hoekje in de tuin, een compostbak, een regenton. Het zijn kleine stappen met groot effect.

5 tips om Dag van de Aarde te vieren op kinderdagverblijven en scholen

Je hoeft geen grote budgetten te hebben om Earth Day te vieren.

Het draait om creativiteit en betrokkenheid van kinderen. Hier zijn vijf concrete tips die je meteen kunt toepassen.

1. Organiseer een natuur-speurtocht. Geef kinderen een lijstje met dingen die ze moeten vinden: een bloem, een vogelnest, een fiets, een blad met gaten. Koppel de zoektocht aan milieuleer. Vertel waarom bijen belangrijk zijn of waarom fietsen beter is voor de lucht. Dit kan op het schoolplein, in de buurt of in een park.
2. Laat kinderen een minituin aanleggen. Kies voor snelgroeiende kruiden zoals basilicum, munt of rucola. Geef elk kind of elke groep een eigen bak of stukje grond. Betrek ze bij het versieren van de bak en het proeven van de kruiden. Dit is puur zintuiglijk leren: ruiken, voelen, proeven.
3. Start een composthoek. Gebruik een simpele compostbak of maak een wormenhotel. Laat kinderen elke dag etensresten verzamelen en toevoegen. Leer ze wat wel en niet composteerbaar is. Dit is een levend laboratorium in de buitenlucht.
4. Maak kunst van afval. Verzamel schoon afval zoals doppen, doosjes of stofresten en maak een groeps-kunstwerk. Geef het een thema, zoals 'een schone zee' of 'een groene stad'. Dit stimuleert creativiteit en bewustwording.
5. Lees en vertel over de aarde. Kies voor boeken die passen bij de leeftijd en de Montessori-filosofie. Bijvoorbeeld over hoe een zaadje groeit, of over dieren die helpen in de tuin. Gebruik geen schermpjes, maar echte boeken en vertel verhalen.

Boom planten via Trees for All

Een boom planten is een krachtig symbool. Het laat kinderen zien dat ze bijdragen aan iets groters dat jaren blijft groeien. In 2023 doneerde Arte Viva 600 bomen via Trees for All. Die bomen werden geplant in projecten in Indonesië, Bolivia en Nederland.

Je kunt dit ook op kleine schaal doen. Organiseer een boomplantdag op het schoolplein of in de buurt.

Kies voor inheemse soorten die passen bij de grond en het klimaat. Laat kinderen helpen met graven, water geven en een naam geven aan de boom. Dit maakt de verbinding persoonlijk.

Je kunt ook geld inzamelen via de klas of groep voor een boomproject via Trees for All. Elk kind kan een eigen boom 'adopteren' en volgen via de website. Dit is educatie die blijft hangen.

Materialen en ondersteuning: wat heb je nodig?

Je hebt niet veel nodig om te starten, maar sommige materialen maken het leven makkelijker. Montessori in de tuin creëren met praktijkmaterialen voor 'Yard & Garden' en 'Eco Education' is een mooie stap.

Denk aan kleine schoffels, gieters op kinderformaat, zaadjes en boeken over natuur. Prijzen zijn niet gespecificeerd, maar de materialen zijn vaak duurzaam en gaan jaren mee. Voor een basisschool of kinderdagverblijf is een set van 10 tot 15 euro per kind een realistische investering voor tuinmateriaal, inclusief goede regenkleding en laarzen voor buiten.

Naast materiaal is begeleiding belangrijk. Je hoeft geen expert te zijn, maar je moet wel ruimte geven.

Laat kinderen zelf ontdekken, fouten maken en oplossen. Dat is de kern van Montessori. Een praktische tip: maak van een stadswandeling een Montessori avontuur; start met één hoek of activiteit en breid uit als het loopt. Je zult zien dat kinderen zelf initiatief tonen en nieuwe ideeën aandragen.

Verschillende aanpakken en kostenindicaties

Elke groep of klas is anders. Sommige scholen kiezen voor een volledig ecologisch schoolgebouw, zoals De Verwondering in Almere.

Dat kost veel geld, maar levert ook veel op: lagere energiekosten, een beter binnenklimaat en een sterke identiteit. Andere scholen beginnen klein met een groen dak of een regenton.

Een regenton van 200 liter kost ongeveer €80 tot €150. Een groen dak op een schuurtje kan vanaf €50 per m2. Voor kinderdagverblijven is een moestuinbak een goede start. Een houten bak van 100x50 cm kost rond de €60 tot €100.

Vul hem met biologische potgrond en zaadjes, en je bent klaar om te beginnen.

Wil je meer structuur? Kies dan voor een Binnenbos-pakket van IVN. Dat is een methodiek voor buitenlessen en kost ongeveer €200 per groep per jaar.

Het is een investering die zich terugbetaalt in betrokken kinderen en minder uitval. Er zijn ook gratis opties.

Gebruik de tuin van de school, de buurt of een nabijgelegen park.

Vraag ouders om materialen of planten. Samenwerken met lokale tuiniers of boerderijen geeft extra kennis en verbinding. Kortom: er is altijd een manier te vinden, ongeacht het budget.

Praktische tips voor elke dag

Wil je de zorg voor de aarde structureel inbouwen? Begin dan met routines.

Laat kinderen elke dag water geven, onkruid wieden of compost toevoegen. Maak het onderdeel van het rooster, net als aankleden of fruit eten.

Gebruik een visueel schema op ooghoogte, zodat kinderen zelf zien wat er moet gebeuren. Betrek ouders bij Earth Day. Stuur een briefje met wat jullie doen en vraag om bijdragen, zoals oude potten of zaden.

Organiseer een oudermiddag waar kinderen hun minituin laten zien. Zo groeit het gevoel van gemeenschap. En vergeet niet om te vieren! Een kleine ceremonie bij het planten van een boom of een proeverij van kruiden maakt het feestelijk.

Als je deze stappen volgt, wordt Earth Day meer dan een dag.

Het wordt een startpunt voor een groene leefstijl. Kinderen leren dat zorgen voor de aarde normaal is.

En dat ze zelf de kracht hebben om iets moois te creëren. Dat is de essentie van Montessori: kinderen helpen om de wereld te verbeteren, één handeling per keer.