Natuurlijke materialen verzamelen voor knutselprojecten
Stel je voor: je kinderen komen thuis van de buitenschoolse opvang, vol verhalen en energie.
Ze hebben zin om iets te doen, maar het is buiten al donker of het regent pijpenstelen. Je wilt iets leuks, iets dat ze uitdaagt, maar zonder meteen weer een nieuwe plastic speelgoeddoos open te trekken. Dit is het moment voor een schatkaart.
Je hoeft alleen maar de tuin of het park in te duiken. De grond ligt vol met materiaal voor de leukste knutselprojecten.
Natuurlijke materialen verzamelen is niet alleen een activiteit op zich, het is een avontuur dat je zo vaak kunt herhalen als je wilt.
En het kost je niets.
Waarom knutselen met natuurlijke materialen?
Knutselen met spullen uit de natuur voelt anders. Het is niet gestuurd door een plaatje op een doos, maar door wat je vindt.
Een kind pakt een dennenappel en voelt de ruwe schubben, ruikt aan de hars en ziet hoe de takken eronder precies passen. Dit is sensorisch leren op zijn best. In de pedagogiek van de Montessori-buitenschoolse opvang (BSO) noemen we dit 'verrijking'.
Je stimuleert alle zintuigen zonder dat je het hoeft te forceren. Het is ook een manier om kinderen echt te verbinden met hun omgeving.
Ze leren dat een blad van een eik anders is dan dat van een esdoorn. Ze zien dat de natuur een cyclus heeft: van fris groen naar knisperend bruin. Dat is veel waardevoller dan een kleurplaat.
Bovendien, en dat is voor de leidsters en ouders fijn, het is bijna gratis. Je bespaart kosten op dure knutselpakketten en je bent direct duurzaam bezig.
Geen plastic, geen verpakkingsmateriaal, alleen maar materiaal dat weer teruggaat naar de aarde.
Duurzaam en goedkoop
De kosten voor knutselen lopen vaak op. Denk aan speciaal papier, foam, lijmstiften en glitter. Als je kijkt naar de prijzen in een webshop als VBS Hobby, zie je dat losse natuurlijke materialen soms ook prijzig zijn. Zo betaal je €9,99 per kilo voor dennenappels of €3,99 voor een zakje berken plakjes.
Dat is leuk voor een enkele keer, maar voor dagelijks knutselen op een BSO is dat ondoenlijk. De truc is om de basis gratis te verzamelen en alleen de 'aankleding' te kopen.
Koop een grote zak houtwol (€3,99 per 100g) om nestjes mee te maken, of een potje gekleurd zand (€2,99) om schilderijtjes op te fleuren. Zo hou je de totale kosten extreem laag, terwijl je wel kwaliteit in huis haalt.
Wat kun je allemaal gebruiken?
De wereld buiten is een snoepwinkel voor knutselaars. Als je met de kinderen op pad gaat, maak je er een speurtocht van. Wat mogen ze meenemen?
Bijna alles, mits het niet levend is en van de grond mag.
Denk aan de klassiekers: bladeren, takken, eikels en stenen. Maar kijk eens verder.
In de herfst liggen kastanjes en beukennootjes voor het oprapen. In de zomer zijn er bloemblaadjes van rozen of madeliefjes. Zelfs drijfhout aan de waterkant is een prachtig cadeautje.
Je kunt ook materialen kopen om je verzamelde schatten mee aan te vullen.
Bij VBS Hobby hebben ze bijvoorbeeld veren. Kippenveren kosten €2,79 en Maraboe veren (15 stuks) €1,69. Dit geeft meteen een feestelijk effect aan een vogelhuisje van takken. Of neem sinaasappelschijfjes (€2,99/kg) om mee te drogen en te verwerken in geurige kransjes.
Bladeren, takken, eikels, stenen, bloemen
Het gaat erom dat je een mix creëert van wat de natuur geeft en wat je eventueel koopt om het net wat specialer te maken. Laten we even stilstaan bij de basics.
Bladeren zijn perfect voor collages. Ze zijn er in alle kleuren en vormen.
Takken zijn de bouwstenen voor hutten, lijsten of figuren. Eikels en kastanjes zijn ideaal om te stapelen, te tellen of om er gezichtjes op te tekenen. Stenen zijn heerlijk om te schilderen; een gladde riviersteen is een perfect canvas.
Bloemen en kruiden zoals lavendel (€2,99/kg bij VBS Hobby) kun je drogen en verwerken in potpourri of opplakprojecten. Gebruik voor deze creatieve sessies een fijn buiten-werkmatje en zoek naar variatie in textuur: iets zachts (mos), iets hards (steen), iets broos (blad).
Ideeen om direct mee aan de slag te gaan
Je hoeft geen ingewikkelde plannen te bedenken. De materialen vragen vaak al om een eigen bestemming.
Zie je een berg bladeren? Dan is het tijd voor bladafdrukken. Zie je een hoop steentjes? Dan gaan we schilderen.
De kunst is om het simpel te houden. Haal de lijm, de verf en de scharen tevoorschijn en leg de natuurlijke materialen in het midden van de tafel.
Laat de kinderen zelf ontdekken wat ze ermee willen. Een klassieker die altijd werkt is de 'natuur-slinger'.
Je kunt hem maken van bladeren die je aan een touw rijgt, of van bloemblaadjes die je tussen wasknijpers klemt. Maar denk ook aan kastanjes figuren. Prik met een satéprikker gaten in de kastanje en steek er dunne takjes in om armen, benen en een hoofd te maken.
Simpel, maar uren speelplezier. Of maak van een dikke tak en drie kleinere takken een 'dinosaurus'.
Het enige wat je nodig hebt is een beetje fantasie en eventueel een lijmpistool (onder toezicht). Dit is een favoriet op veel BSO's. Ga op zoek naar stenen die ongeveer in je hand passen.
Steentjes schilderen
Maak ze goed schoon en droog. Geef elk kind een steen en een potje verf.
Ze kunnen er dieren van maken, een bloem, of gewoon vrolijke patronen. Als de verf droog is, kun je er een laagje blanke lak overheen doen (als je die hebt) om het te beschermen.
Zo maak je in een middag je eigen tuinversiering of een unieke speelsteen, die ook prachtig staat bij de waarde van een eigen moestuinbak voor elk kind.
Je kunt ze ook verstoppen in de buurt van de opvang en een speurtocht uitzetten. Let wel op dat je geen stenen meeneemt uit parken waar dit expliciet verboden is.
Let op bij het verzamelen
De natuur is onze grote vriend, dus die behandelen we met respect.
We gaan niet als een stormram door het bos. De regel is: kijk goed, voel voorzichtig en neem alleen wat je echt nodig hebt en wat er voor het oprapen ligt. Dit is een belangrijke les voor de kinderen. We leren ze dat ze niet zomaar alles mogen plukken of afbreken.
Een andere veiligheidsregel is schoonmaken. Materialen uit de natuur kunnen bacteriën of beestjes bij zich dragen.
Spoel takken en bladeren even af onder de kraan of leg ze een nacht in de vriezer om eventuele beestjes te doden.
Verzamel nooit materialen van planten die je niet kent, vooral niet als het om kinderen gaat die nog alles in hun mond stoppen. En tot slot: verzamel met beleid. Door te kiezen voor natuurlijke materialen in plaats van plasticvrij speelgoed en ontdekkingen, help je de natuur. In de lente zitten er eieren in nesten en in de zomer zijn er insecten die leven van planten.
Wij zijn te gast in hun huis. Deze simpele vuistregels helpen je op de juiste weg te blijven.
Bescherm de natuur
Ze zorgen ervoor dat de plek waar jij verzamelt, volgend jaar weer net zo mooi is. Zoek je materialen bij elkaar op de grond, en breek niets af van levende bomen of struiken. Neem alleen wat je nodig hebt voor je knutselproject.
Als je een boomgaard in gaat, mag je alleen vruchten rapen die al gevallen zijn.
Zo blijft het een feest voor iedereen en blijft de natuur in balans.
Knutselen met spullen uit de natuur
Wanneer je de materialen eenmaal binnen hebt, begint het echte werk. Je kunt ze direct verwerken, of ze eerst drogen en bewaren.
Bladeren die je tussen pagina's van een zwaar boek legt, blijven mooi van kleur en zijn later te gebruiken voor collages. Takken kun je op maat zagen of knippen (gebruik een goede takkenschaar voor de dunnere takken). Stenen kun je stapelen tot een toren.
Dit vereist precisie en geduld, een perfecte oefening voor de fijne motoriek.
Denk ook aan de seizoenen. In de herfst is de oogst het grootst: kastanjes, eikels, paddenstoelen (niet plukken, alleen kijken!), en prachtige gekleurde bladeren. In de winter kun je werken met dennenappels en kale takken.
Seizoensknutsels
In de lente zijn er de eerste bloemetjes en knoppen. In de zomer is het feest met grassen, bloemen en insecten (die laatsten bewonderen we vooral vanaf een afstandje).
Elk seizoen vraagt om een eigen aanpak. Probeer je projecten af te stemmen op het weer buiten.
Als het koud is, is het heerlijk om binnen een knusse krans van dennenappels en houtwol te maken. Maak een 'wintertafereel' met wit geschilderde steentjes en takken. Als het lente is, maak je danbare bloemenkransjes van wilgenkatjes en madeliefjes. Door het seizoen te volgen, blijft het knutselen vernieuwend en leer je de kinderen begrip te krijgen voor de cyclus van het jaar. Zo wordt knutselen veel meer dan alleen maar plakken en verven; het wordt een verhaal.