Plakken met lijm en een kwastje: Precisiewerk voor kleuters
Je kent het wel: je zet een potje lijm op tafel voor een knutselactiviteit en binnen vijf minuten zit de hele tafel, de vloer en de handen van de kleuters onder de plakkerige bende.
Dat is niet alleen een schoonmaakramp, het leidt ook tot gefrustreerde kinderen die hun werkje niet netjes kunnen afmaken. Plakken met een kwastje lijkt simpel, maar het is eigenlijk een precisiewerkje dat je flink kunt vereenvoudigen met de juiste techniek. In de BSO of opvang is het cruciaal om materiaal te gebruiken dat lang meegaat en goedkoop is. We gaan het hebben over de fijne kneepjes van het plakken: van een DIY-lijmspons tot het juist gebruik van je kwastje. Zo houd je het plezier erin en de rommel buiten de deur.
Waarom plakken met een kwastje een basisvaardigheid is
Plakken is zoveel meer dan alleen papier aan elkaar plakken. Voor een kleuter is het een oefening in fijne motoriek, hand-oogcoördinatie en concentratie.
Ze leren precies te zijn, want als je te veel lijm gebruikt, gaat het papier ribbelig worden en scheuren. In de pedagogische praktijk van een BSO of kinderdagverblijf zie je dat kinderen die netjes leren plakken, dit later terugzien in schrijfbewegingen. Het gaat om de beheersing van een kwastje, de druk die je uitoefent en het inschatten van hoeveelheid materiaal. Bovendien is het een rustgevende activiteit die je prima in kunt zetten als groepswerk aan de grote tafel. Met de juiste voorbereiding voorkom je dat je de hele middag aan het boenen bent en stimuleer je het zelfstandig werken van de kinderen.
Hoe maak je plaksel? (die je met zo’n kwastje uitsmeert)
Het begint allemaal bij het materiaal. Je kunt kiezen voor de bekende Hema-potjes met plaksel (vaak rond de €1,50 - €2,50), maar die zijn vaak nogal dun en plakkerig.
Een betere optie voor groepswerk is vloeibaar plaksel in een grotere verpakking, of het nu gaat om Pritt of een huismerk.
De echte gamechanger is echter de DIY-lijmspons. Zoals te zien is in filmpjes van ervaren pedagogisch medewerkers, giet je een laagje lijm in een diep schaaltje of bakje en leg je er een schoon, grof sponsje bovenop. De kinderen hoeven het sponsje alleen maar even licht aan te drukken en dan hun papier erdoor te halen.
Dit scheelt enorm in de hoeveelheid lijm die gebruikt wordt. Je bespaart kosten, want een potje lijm gaat veel langer mee, en je voorkomt die vieze, klodderige laag die zo moeilijk opdroogt. Een ander handig hulpmiddel is een lijmmatje of lijmzeiltje. Dit is een plastic onderlegger (vaak A4 of A3 formaat, te koop vanaf €3,- tot €10,-) die je op tafel legt.
Morsen is niet erg, want je veegt het zo schoon. Leer de kinderen aan te wennen dat ze het kwastje na het smeren even afvegen aan de rand van het zeiltje.
Dit voorkomt dat er druppels op de tafel of hun kleding komen. De klassieke methode met een kwastje in een potje werkt nog steeds, maar vereist discipline.
De juiste techniek: van potje tot papier
Gebruik een potje met een klein mondje (zoals de kleine Hema-potjes) en zorg dat je niet te veel lijm tegelijkertijd op tafel zet. De regel is simpel: je haalt het kwastje eruit, en je veegt de onderkant langs de rand van het potje. Zo verdwijnt de te dikke klodder en hou je een dun laagje over dat mooi uit te smeren is.
De meest gemaakte fout is het kwastje rechtop in het potje zetten.
Dit zorgt ervoor dat de lijm langs het heftje naar beneden loopt, met vieze handen en lekkage tot gevolg. De juiste manier, zoals geleerd wordt in de techniekkoffers van juf Evy, is het kwastje na gebruik voorzichtig op het deksel te laten rusten. Leg het deksel naast het potje en leg het kwastje er horizontaal op.
Zo blijft de kwast schoon en droog, en kun je hem zo weer oppakken voor de volgende kleuter. Laat de kinderen het papier bedekken met een dun laagje.
Te veel lijm zorgt ervoor dat het papier doorweekt raakt en uiteindelijk minder stevig wordt.
Oefen dit eerst met een stukje keukenpapier op een stukje afvalkarton. 'Smeer het uit alsof je een boterham insmeert', is een beeld dat kleuters begrijpen. Het hoeft niet perfect glad, maar het moet wel overal zijn.
Alternatieven en materiaalkeuze: wat werkt het beste?
Er zijn verschillende soorten lijm en methoden, en de keuze hangt af van de activiteit. Voor het gewone knutselwerk op de BSO, waarbij papier op karton of elkaar wordt geplakt, is standaard plaksel (Prittstick of vloeibaar plaksel) het handigst.
De Prittstick (rond €2,-) is ideaal voor kleine oppervlakken en vieze handen voorkomen, maar voor grote werkstukken is een potje met kwastje efficiënter.
Wil je werken met stofjes, watten of wat dikkere materialen? Dan kom je al snel uit bij witte houtlijm (Ponal of Aquacol) of een sterke lijm als Allfix. Dit is vaak te koop in bouwmarkten of groothandels voor rond de €4,- tot €8,- per pot.
Dit is een sterkere lijm en vereist net iets meer toezicht. Het is plakkeriger en droogt harder op.
Gebruik dit alleen voor projecten die echt stevig moeten zijn, en niet voor de dagelijkse knutselactiviteit. Een leuk en goedkoop alternatief is het zelf maken van 'plaksel' met bloem en water. Dit is een typische activiteit voor de jongste groepen in de peuteropvang. Je mengt water met bloem tot een papje.
Dit is veilig om te proeven (hoewel het niet smaakt) en kost bijna niets.
Nadeel is dat het niet lang houdbaar is en sneller vies wordt. Gebruik het dus alleen voor die ene activiteit en maak het vers. Voor de prijs hoef je het vaak niet te laten.
Bij de Hema of Action koop je vaak grote potten plaksel voor nog geen €3,-. Voor een BSO met 20 kinderen is een grotere verpakking in een groothandel (zoals die van Speelgoed of Kinderopvang) vaak voordeliger, net als het stimuleren van zelfredzaamheid bij het inpakken van de tas.
Let wel op dat je plaksel koopt dat vloeibaar blijft en niet te snel klontert. De tip om een DIY-lijmspons te maken is goud waard. Je neemt een oud bakje (een leeg yoghurtpotje of een plastic schaaltje) en een stukje schoonmaakspons.
De DIY-lijmspons: een kostenbesparing
Giet er een laagje lijm in van ongeveer 1 centimeter dik. De kinderen dippen hun papier erin.
Dit werkt sneller en schoner dan een kwastje. Je voorkomt dat kinderen in het potje roeren en de lijm vol met klonten en haren stoppen.
Als je het deksel er goed op doet, blijft de lijm in het sponsje weken en kun je hem de volgende dag zo weer gebruiken. Dit bespaart tot wel 50% aan lijm.
Praktische tips voor in de groep
Om het plakken soepel te laten verlopen, zijn het de kleine dingen die het hem doen. Zorg voor het belang van een schortje bij natte werkjes en houd altijd een natte doek of sponsje bij de hand voor ongelukjes.
- Zet het kwastje op het deksel: Nooit rechtop in het potje. Dit voorkomt lekken en vieze handen.
- Gebruik een lijmzeiltje: Leg een plastic onderlegger op tafel. Zo blijft de tafel schoon en kunnen de kinderen hun kwastje ook aan de rand afvegen.
- Leer het 'dip-en-strijk' ritueel: Oefen het ritme: dippen, afvegen, smeren. Doe het voor en laat het de kinderen nazeggen.
- Spaar de lege potjes: Gebruik de kleine Hema-potjes niet weg als ze leeg zijn. Vul ze met water om de kwastjes in te spoelen of gebruik ze voor andere activiteiten.
- Let op de hoeveelheid: Geef elk kind een eigen stukje papier met een 'dot' lijm erop, of leer ze dat ze de randen van het papier moeten insmeren.
Wacht niet tot het droog is, want dan wordt het alleen maar moeilijker.
Een andere gouden tip is het werken met een 'plak-station'. Zet in het midden van de tafel een dienblad met de lijm, de kwastjes en de lijmzeiltjes. De kinderen komen hun werkje halen, plakken het aan het station en gaan weer terug naar hun plek.
Veiligheid en hygiëne
Dit voorkomt dat iedereen met vieze handen door de klas loopt en houdt de rommel op één plek. Hoewel de meeste knutsellijmen niet giftig zijn, is het belangrijk om kinderen aan te leren dat lijm niet in de mond of ogen thuishoort. Bij het werken met sterke lijm (zoals secondelijm of houtlijm) is toezicht natuurlijk essentieel. Zorg ook dat de tafel stabiel staat.
Een omgegooid potje lijm zorgt voor een enorme glijbaan. Als je met de DIY-lijmspons werkt, zorg dan dat het bakje niet te vol is en stevig op tafel staat.
Kinderen mogen het beste met twee handen het papier vasthouden bij het dippen, zodat het niet in de knoei raakt. Ook als ze veilig leren knippen, is regelmatig de kwastjes vervangen slim.
Een kwastje dat te lang meegaat, wordt hard en splijt, waardoor het werkje er minder mooi uitziet. Goede kwastjes (bijvoorbeeld van het merk Creall) zijn te koop vanaf €1,- per stuk, maar vaak koop je ze in een setje. Voor een BSO is het slim om een voorraadje van 20 kwastjes te hebben, en deze eens in de zoveel maanden te vervangen.
Uiteindelijk draait het bij plakken met een kwastje om de combinatie van zelfstandigheid en structuur.
Door de juiste hulpmiddelen te gebruiken zoals een lijmspons of het kwastje op het deksel te laten rusten, geef je de kinderen de ruimte om te experimenteren zonder dat het uit de hand loopt. En dat is precies wat je wilt in een drukke BSO-omgeving: plezier, creativiteit en een beetje orde.