Zelf een composthoop maken met je kind
Een composthoop is zoveel meer dan alleen een plek voor je tuinafval. Het is een levend laboratorium in je achtertuin, een plek waar je kind de magie van de natuur echt kan zien en voelen.
Samen een composthoop bouwen is een prachtig Montessori-project: het combineert zinvol werk, wetenschap in de praktijk en een diep respect voor de cyclus van het leven.
Je leert je kind niet alleen over tuinieren, maar over verantwoordelijkheid en de kracht van hergebruik. Terwijl jullie bezig zijn, ontdekken ze hoe keukenresten veranderen in voedingsrijke aarde. Dit is geen saaie les, dit is avontuur.
Je hoeft geen expert te zijn om te beginnen. Met een paar simpele materialen en een dosis enthousiasme bouwen jullie een eigen systeem dat perfect past in een kleinere tuin of zelfs op een balkon.
Zelf een wormenbak maken met je kind
Wil je het proces van dichtbij bekijken? Dan is een wormenbak, of een wormenhotel, de allerbeste optie voor kinderen.
Het is een gesloten systeem waar je door de wanden kunt kijken. De wormen zijn de sterren van de show.
Ze werken onophoudelijk om je keukenafval om te toveren tot 'wormenhumus', een superkrachtige meststof. Je kunt kant-en-klare wormenbakken kopen, maar zelf bouwen is een geweldig begin van het avontuur. Het mooiste van zo'n bak is dat het een mini-ecosysteem is dat je samen beheert. Je kind leert observeren: hoe snel eten ze de wortels op?
Zien we nieuwe wormen? Waarom zitten de wormen ineens allemaal bovenin?
Benodigdheden en stappenplan
Het is een continue leerervaring zonder dat het ooit saai wordt. Voor een simpele, kindvriendelijke wormenbak heb je niet veel nodig. Twee plastic emmers of bakken zijn voldoende.
Kies bij voorkeur voor bakken van ongeveer 20 liter, bijvoorbeeld de witte emmers van de bouwmarkt (€5-€8 per stuk). Een doorzichtige bak is een echte aanrader, want dan zien je kinderen precies wat er onder de grond gebeurt.
Verder heb je nodig: een boor, oude kranten, wat tuinaarde en uiteraard wormen.
Die kun je online bestellen (€15-€20 voor een portie) of met je kind opzoeken in de tuin. Volg deze stappen: Niet iedere tuin is hetzelfde en soms heb je meer afval dan een wormenbak aankan.
- Boor gaten in de bodem van de bovenste emmer (ca. 10 gaten) en in de deksel (ca. 5 gaten). Dit is voor de luchtvochtigheid en drainage.
- Boor een paar gaten in de zijkant van de bovenste emmer, net onder de rand. Dit voorkomt dat de wormen verdrinken.
- Plaats de bovenste emmer in de onderste emmer. De onderste vangt het 'wormensap' (wormenketting) op.
- Vul de bovenste emmer met een laagje krantenpapier (vochtig gemaakt) en wat fijne tuinaarde. Dit is het eerste bedje voor de wormen.
- Voeg de wormen toe en een beetje fijngemaakte keukenresten (schillen, fruit). Laat je kind dit zachtjes doen.
- Sluit de deksel en zet de bak op een koele, donkere plek. Geef ze een week de tijd om te settelen.
Compostsystemen voor elke tuin
Dan is een composthoop of een compostvat een goed idee. Een wormenbak is ideaal voor kleinere hoeveelheden keukenafval en kleine tuinen of balkons.
De kosten zijn laag, zoals hierboven beschreven. Een compostvat van kunststof, zoals de bekende 'Green Cone' of een simpele compostton, kost tussen de €50 en €100.
Dit is een makkelijk systeem zonder veel onderhoud. Voor een echt grote tuin en veel tuinafval is een composthoop met een straal van minimaal 1,5 meter de beste optie.
Dit geeft voldoende massa om het composteringsproces op gang te brengen. Een populaire en overzichtelijke variant is een compostbak met drie open bakken op een rij. Dit systeem werkt perfect volgens het principe van drie: één bak is in gebruik, één bak vul je langzaam en in de derde bak is de compost al volledig gerijpt. De cyclus per bak is ongeveer drie maanden.
Wat wel en niet op de composthoop
De kosten voor een dergelijk houten systeem liggen rond de €150-€250, afhankelijk van het materiaal en de grootte.
Het succes van jullie composthoop hangt af van de juiste balans. Denk aan koken: je hebt groenten (groen) en brood (bruin). Je composthoop werkt op dezelfde manier.
Groen materiaal is vochtig en zit boordevol stikstof. Denk aan groente- en fruitschillen, koffiedik en vers gemaaid gras.
Bruin materiaal is droog en rijk aan koolstof. Denk aan dorre bladeren, takjes, kranten en karton.
De magische formule is 1 deel groen op 1 deel bruin. Meng dit goed door elkaar, dan blijft de hoop niet te nat of te droog. Een gouden tip voor kinderen is om de bovenkant van de hoop altijd af te dekken met een laagje bladeren of karton.
Dit houdt vocht vast en zorgt ervoor dat de hoop niet te snel uitdroogt. Bovendien vinden wormen en andere nuttige beestjes het heerlijk om onder dat laagje te wonen. Laat je kind dit 'dekbed' maken voor de composthoop.
De regels van het compost-spel
Om teleurstelling te voorkomen, is het goed om van tevoren te weten wat je beter niet op de hoop kunt gooien. Wees streng, maar leerzaam.
Leg uit dat de composthoop een speciale plek is voor 'natuurlijke' dingen. Dit voorkomt vieze luchtjes en ongedierte. Het is een mooie les in respect voor de natuur en de gevolgen van onze keuzes.
Als je kind per ongeluk iets verkeerds in de hoop gooit, maak er dan geen drama van.
Gebruik het als een leermoment. "Kijk, dit theezakje heeft een plastic filter. Dat breekt niet af en blijft in de aarde zitten. Laten we die in de gewone prullenbak doen." Zo leer je ze bewust keuzes maken.
Dit gooien we NIET op de hoop
Er zijn dingen die je beter kunt vermijden. Ten eerste, theezakjes en koffiepads met een afbreekbaar plastic filter.
Op een kleine privéoogbreekt dit plastic niet af en belandt het in je mooie compost. Ten tweede, onkruid dat al zaadjes heeft of wortels met stukjes er nog aan. Je wilt niet dat je tuin volgend jaar vol onkruid staat. De temperatuur in een privé-hoop wordt namelijk niet hoog genoeg om al deze zaden en wortels te doden, in tegenstelling tot de professionele gft-afval verwerking.
Verder zijn er chemische boosdoeners. Voeg geen schillen van niet-biologische aardappelen of citrusvruchten toe.
Deze kunnen resten van bestrijdingsmiddelen bevatten die je niet in je compost wilt.
Ook snijbloemen met een vaasleven van weken kunnen chemische middelen bevatten. En tot slot: geen gekookt voedsel, vlees, botjes, brood en kaas. Dit trekt ratten en andere ongewenste bezoekers en gaat niet op de juiste manier rotten. Hou het bij rauwe groente- en fruitschillen en tuinafval. Is de tuin even niet beschikbaar voor creatieve activiteiten met water? Geen probleem, de composthoop is een leerzame plek op zich.
Praktische tips voor een vliegende start
Plaats je composthoop op een beschutte plek in de halfschaduw. Te veel zon droogt de hoop uit, en te veel regen maakt hem te nat.
Een hoekje achter de schuur of onder een grote boom is perfect. Zorg dat de grond waar de hoop komt niet wordt afgesloten met tegels. Wormen en andere kruipers moeten van onderaf de hoop in kunnen kruipen.
Ze doen het grootste deel van het werk voor je. Maak er een routine van.
Plan één keer per week een 'compost-moment' met je kind. Dit is een mooi onderdeel van moestuinieren met kinderen: kijken hoe het gaat, nieuw afval toevoegen en de hoop even omdraaien met een spitvork.
Zorg dat je handschoenen en een schepje klaarlegt. Door het er regelmatig bij te pakken, blijft het een leuk en leerzaam project en voorkom je dat het een verzameling wordt van oude aardappelschillen. Succes!